ناباروری چیست و چه زمانی باید به متخصص زنان مراجعه کنیم؟
- ناباروری یکی از چالشهای نسبتاً شایع در مسیر فرزندآوری است که میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. تأخیر در بارداری لزوماً به معنای غیرممکن بودن فرزندآوری نیست؛ اما در برخی شرایط، بررسی زودهنگام پزشکی میتواند به شناسایی علت و انتخاب روش درمانی مناسب کمک کند.
اگر شما و همسرتان قصد بارداری دارید و با وجود رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روشهای پیشگیری، هنوز بارداری اتفاق نیفتاده است، ممکن است این پرسش برایتان مطرح شود که ناباروری دقیقاً چیست و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد.
در این مقاله، با مفهوم ناباروری، زمان مناسب مراجعه به متخصص زنان و نازایی، علائم هشداردهنده و بررسیهای اولیه آشنا میشویم.
ناباروری چیست؟
ناباروری یا Infertility به وضعیتی گفته میشود که فرد یا زوج، با وجود رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روشهای پیشگیری، نتوانند به بارداری دست پیدا کنند.
بر اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت (WHO)، ناباروری به معنای ناتوانی در دستیابی به بارداری پس از ۱۲ ماه یا بیشتر رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روشهای پیشگیری است.
بااینحال، این بازه زمانی برای همه افراد یکسان نیست. سن زن، سوابق پزشکی، وضعیت باروری مرد و وجود بیماریهای زمینهای میتوانند زمان مناسب برای شروع بررسیهای تخصصی را تغییر دهند.
آیا ناباروری فقط مربوط به زنان است؟
خیر. ناباروری میتواند به دلایل زنانه، مردانه، ترکیبی از عوامل مربوط به هر دو نفر یا حتی عللی ناشناخته ایجاد شود.
برخی عوامل احتمالی عبارتاند از:
- اختلال در تخمکگذاری
- کاهش عملکرد تخمدانها و تغییرات مرتبط با سن
- مشکلات مربوط به لولههای رحمی
- اندومتریوز
- برخی اختلالات رحم
- کاهش تعداد یا حرکت اسپرم
- اختلال در شکل اسپرم
- برخی مشکلات هورمونی یا جنسی
- عوامل ناشناخته
به همین دلیل، بررسی ناباروری بهتر است بهصورت همزمان برای هر دو نفر انجام شود و مشکل بهطور پیشفرض به زن یا مرد نسبت داده نشود.
چه زمانی باید به متخصص زنان و نازایی مراجعه کنیم؟
زمان مراجعه به پزشک به سن زن، سوابق پزشکی زوجین و وجود عوامل خطر بستگی دارد.
در افرادی که سابقه پزشکی خاصی ندارند و عامل شناختهشدهای برای کاهش باروری وجود ندارد، توصیههای کلی به این صورت است:
۱. اگر سن زن کمتر از ۳۵ سال است
اگر زن کمتر از ۳۵ سال دارد و زوج با وجود ۱۲ ماه رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روشهای پیشگیری موفق به بارداری نشدهاند، بهتر است بررسیهای ناباروری آغاز شود.
در این شرایط، پزشک میتواند با بررسی سوابق پزشکی و انجام آزمایشهای لازم، علت احتمالی تأخیر در بارداری را ارزیابی کند.
۲. اگر سن زن ۳۵ سال یا بیشتر است
اگر سن زن ۳۵ سال یا بیشتر باشد، توصیه میشود در صورت عدم وقوع بارداری پس از ۶ ماه تلاش منظم، برای بررسیهای تخصصی مراجعه شود.
باروری زنان با افزایش سن کاهش مییابد و این کاهش میتواند بر احتمال بارداری و برخی پیامدهای مرتبط با آن تأثیر بگذارد. بنابراین، در این گروه سنی بهتر است بررسیها بیش از حد به تأخیر نیفتد.
۳. اگر سن زن بیش از ۴۰ سال است
در زنان بالای ۴۰ سال، بهتر است ارزیابی باروری از همان زمان تصمیم به بارداری یا در اولین فرصت ممکن با نظر متخصص انجام شود.
این مراجعه به معنای وجود قطعی مشکل نیست؛ بلکه به پزشک کمک میکند وضعیت باروری، سوابق پزشکی و عوامل احتمالی مؤثر بر بارداری را زودتر بررسی کند.
توجه: این بازههای زمانی، توصیههای عمومی برای افراد بدون عوامل خطر شناختهشده هستند. در صورت وجود علائم یا سوابق پزشکی خاص، ممکن است بررسیها لازم باشد پیش از این زمانها آغاز شوند.
چه زمانی باید بدون تأخیر به پزشک مراجعه کنیم؟
گاهی لازم نیست برای گذشتن ۶ یا ۱۲ ماه منتظر بمانید. اگر یکی از شرایط زیر وجود داشته باشد، بهتر است برای ارزیابی پزشکی زودتر اقدام کنید.
۱. قاعدگیهای نامنظم یا قطع قاعدگی
قاعدگیهای نامنظم، فاصلههای طولانی بین پریودها یا قطع قاعدگی ممکن است با اختلال در تخمکگذاری همراه باشد.
برخی علل احتمالی عبارتاند از:
- سندرم تخمدان پلیکیستیک یا PCOS
- اختلالات هورمونی
- تغییرات وزن
- برخی بیماریهای زمینهای
البته نامنظم بودن قاعدگی همیشه به معنای ناباروری نیست، اما میتواند نشانهای برای بررسی دقیقتر باشد.
۲. سابقه اندومتریوز یا بیماریهای لگنی
اندومتریوز، برخی بیماریهای رحم و لولههای رحمی و همچنین سابقه عفونتهای لگنی میتوانند بر باروری تأثیر بگذارند.
اگر سابقه چنین بیماریهایی را دارید، بهتر است زمان مراجعه را با نظر متخصص تعیین کنید.
۳. سابقه جراحیهای لگنی یا شکمی
برخی جراحیها ممکن است با ایجاد چسبندگی یا تغییر در ساختار دستگاه تولیدمثل، بر باروری تأثیر بگذارند.
البته تأثیر جراحی به نوع آن، محل جراحی و شرایط فرد بستگی دارد و نمیتوان همه جراحیها را عامل ناباروری دانست.
۴. وجود مشکل شناختهشده در همسر
اگر همسر شما سابقه کاهش تعداد اسپرم، اختلال حرکت اسپرم، بیماریهای مرتبط با بیضه یا سایر مشکلات شناختهشده باروری دارد، بهتر است بررسیها زودتر انجام شوند.
ارزیابی مرد معمولاً با بررسی سوابق پزشکی و در صورت نیاز آزمایش آنالیز مایع منی آغاز میشود.
۵. سابقه سقط مکرر
سقط مکرر با ناباروری یکسان نیست، اما میتواند به بررسی تخصصی نیاز داشته باشد.
بر اساس نظر انجمن پزشکی تولیدمثل آمریکا (ASRM)، سقط مکرر به از دست رفتن خودبهخودی دو یا چند بارداری گفته میشود. در صورت وجود چنین سابقهای، پزشک ممکن است بررسیهای اختصاصی برای شناسایی علت احتمالی را توصیه کند.
آیا ناباروری همیشه از طرف زن است؟
خیر. این تصور که ناباروری فقط به زنان مربوط میشود، از نظر پزشکی درست نیست.
عوامل مردانه میتوانند در بخش قابلتوجهی از موارد ناباروری نقش داشته باشند. این عوامل ممکن است شامل کاهش تعداد اسپرم، کاهش حرکت اسپرم، تغییرات شکل اسپرم یا برخی اختلالات تولید و انتقال اسپرم باشند.
از طرف دیگر، در بعضی زوجها عوامل مربوط به هر دو نفر وجود دارد و گاهی نیز با وجود بررسیهای لازم، علت مشخصی پیدا نمیشود.
به همین دلیل، ارزیابی همزمان زن و مرد یکی از اصول مهم بررسی ناباروری است.
در اولین مراجعه به متخصص زنان و نازایی چه اتفاقی میافتد؟
اولین ویزیت معمولاً با گفتوگو درباره سوابق پزشکی و بررسی شرایط هر دو نفر آغاز میشود.
پزشک ممکن است درباره موارد زیر سؤال کند:
- مدت زمانی که برای بارداری تلاش کردهاید
- نظم و فاصله دورههای قاعدگی
- سابقه بارداری یا سقط
- بیماریهای زمینهای
- سابقه جراحی
- داروهای مصرفی
- سابقه بیماریهای مرتبط با باروری در مرد
- دفعات و نظم رابطه جنسی
- روشهای پیشگیری مورد استفاده در گذشته
پس از بررسی شرح حال، پزشک بر اساس شرایط زوج ممکن است برخی اقدامات تشخیصی را درخواست کند.
آزمایشها و بررسیهای احتمالی
۱. ارزیابی تخمکگذاری
در صورت نیاز، پزشک وضعیت تخمکگذاری را با توجه به شرح حال، الگوی قاعدگی و آزمایشهای مناسب بررسی میکند.
۲. سونوگرافی رحم و تخمدانها
سونوگرافی ممکن است برای بررسی ساختار رحم، تخمدانها و برخی مشکلات احتمالی مانند کیستها یا تغییرات ساختاری انجام شود.
انجام سونوگرافی و نوع آن به شرایط فرد بستگی دارد.
۳. آزمایشهای هورمونی
در برخی شرایط، آزمایشهای هورمونی برای بررسی عملکرد تخمدانها، تیروئید یا سایر عوامل مرتبط با باروری درخواست میشوند.
این آزمایشها برای همه افراد یکسان نیستند و انتخاب آنها باید بر اساس علائم و یافتههای پزشکی انجام شود.
۴. آزمایش آنالیز مایع منی
آزمایش اسپرم یا Semen Analysis یکی از بررسیهای مهم اولیه در ارزیابی ناباروری مردانه است.
در این آزمایش، مواردی مانند تعداد اسپرم، حرکت اسپرم و شکل آن بررسی میشود.
۵. بررسی لولههای رحمی
در صورت نیاز، پزشک ممکن است آزمایشهایی مانند هیستروسالپنگوگرافی (HSG) یا روشهای مناسب دیگر را برای ارزیابی باز بودن لولههای رحمی درخواست کند.
این بررسیها برای همه افراد ضروری نیستند و بر اساس شرایط بالینی انتخاب میشوند.
نکته مهم: لازم نیست همه زوجها تمام آزمایشهای ناباروری را انجام دهند. برنامه بررسی باید بر اساس سن، علائم، سوابق پزشکی و نتایج معاینه تنظیم شود.
آیا ناباروری قابل درمان است؟
ناباروری در بسیاری از موارد قابل بررسی و درمان یا مدیریت است؛ اما روش درمان به علت ناباروری، سن، وضعیت سلامت زن و مرد و شرایط زوج بستگی دارد.
برخی روشهای درمانی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- اصلاح برخی عوامل مؤثر بر سبک زندگی
- درمان اختلالات تخمکگذاری
- درمان برخی مشکلات هورمونی
- درمان مشکلات مرتبط با رحم یا لولههای رحمی
- درمان برخی عوامل ناباروری مردانه
- تلقیح داخل رحمی اسپرم یا IUI
- لقاح آزمایشگاهی یا IVF
- سایر روشهای کمکباروری، در صورت نیاز
هیچ روش درمانی برای همه زوجها مناسب نیست و انتخاب روش مناسب باید پس از بررسی تخصصی انجام شود.
هدف از ارزیابی پزشکی این است که علت احتمالی مشخص شود و مناسبترین مسیر درمانی با توجه به شرایط فرد یا زوج انتخاب شود.
سخن پایانی
ناباروری موضوعی پزشکی است که میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و تجربه آن برای هر زوج متفاوت است. تأخیر در بارداری همیشه به معنای ناتوانی قطعی در فرزندآوری نیست؛ بااینحال، مراجعه بهموقع میتواند به شناسایی عوامل مؤثر و انتخاب مسیر مناسب بررسی و درمان کمک کند.
اگر کمتر از ۳۵ سال دارید، معمولاً پس از ۱۲ ماه تلاش ناموفق، و اگر ۳۵ سال یا بیشتر دارید، معمولاً پس از ۶ ماه تلاش ناموفق، مراجعه به متخصص توصیه میشود. در سنین بالاتر از ۴۰ سال یا در صورت وجود عوامل خطر، بهتر است ارزیابی زودتر انجام شود.
اگر درباره وضعیت باروری خود یا همسرتان نگرانی دارید، میتوانید برای دریافت مشاوره و تعیین زمان مناسب بررسیهای تخصصی با مطب دکتر سمیه نظام تماس بگیرید.
مشاوره و دریافت نوبت
اگر برای بارداری تلاش میکنید و درباره زمان مناسب مراجعه، آزمایشهای لازم یا روشهای درمان ناباروری سؤال دارید، میتوانید با مطب دکتر سمیه نظام در ارتباط باشید.
پزشک پس از بررسی شرایط شما و همسرتان، در صورت نیاز، مسیر مناسب ارزیابی و درمان را پیشنهاد خواهد کرد.
برای دریافت مشاوره و نوبت، از طریق راههای ارتباطی درجشده در سایت drns.ir اقدام کنید.
برای دریافت نوبت آنلاین، میتوانید از طریق بخش منوی نوبتدهی سایت اقدام نمایید.